Isabel Zendal

 ISABEL ZENDAL

Isabel Zendal 1771garren urtean jaio zen, Santa María de Paradan (Ordenes, La Coruña), baina gaur egun bere heriotzaren data ezezaguna da, bakarrik dakite XIXgarren mendean hil egin zela Puebla de Los Angeles (Espaina Berria). Bere izenaren 35 bertsio daude, adibidez, Isabel López Gandalia edo Isabel Sendalla. Bere gurasoak Jacobo Zendal eta María Gomez ziren. Nekazari pobreak ziren eta Isabel hainbat anai-arreba izan zituen, baina, 3 anai-arreba txikitan hil ziren. Isabel 13 urte izan zituenean bere ama, biruelaren erruz hil zen. Isabel ume bat eduki zuen 1793garren urtean. Bere izena Benito zen eta Isabel, bera bakarrik, zaindu zuen. 

Isabelek  20 urtekin nekazaritza utzi zuen eta La Coruñako La Caridad Hospitalean hasi zen lan egiten laguntzaile moduz. 1800ean umezurztegi bat zuzentzen hasi zen. 1803garren urtean erizain baten bezala, historiako nazioarteko lehen osasun espedizioan sartu zen umeak zaintzeko. Lehenik Ameriketara bidaiatu zuten 22 haur zaindu zituen eta gero Filipinetara joan ziren 26 haur. Ume horiek biruelaren birusa eraman zuten haien gorputzetan. 

Isabelek birusa zeramaten umeei eskainitako arretari esker, Amerikan eta Filipinetan jende askok txertoa hartu zuen espedizioak iraun zuen bitartean.Txertoen proiektu honi esker, 1980an OMEk (Osasunaren Mundu Erakundea) jakinarazi zuen ez zegoela biruela duten gaixoak. Gaur egun ez dugu kasurik ezagutzen.

Azken egun hauetan erizain honen izena entzun dugu berriro Covid-19 pandemia dela eta, Madrilen Isabel Zendal izena daraman ospital berri bat eraikitzea erabaki dute.

Gaur egun, biruela ez da gaixotasun ohikoa eta ez da kaleetatik asko hitz egiten edo entzuten biruela hitza. Nire ustez, oso emakume ausarta eta borrokalaria zen, semea bakarrik zaindu zuen eta haur asko zaintzen zituen jendea biruelagaitik ez hiltzeko.

Eskutoideak

 ESKUTOIDEAK

Eskutoideak, 2018garren urteko udan, Granadako (Andaluzia) unibertsitate batean aurkitu zituzten, matematikari talde batek.

Forma hauek, ehunak edo zelula epitelialak errepresentatzeko forma geometrikoak dira eta 3D-ko irudiak dira. Irudi bitxi hauek, prismak dira, baina, oinarria eta goiko partea desberdinak dira. Alde paraleloen bidez lotuta daude. Eskutoideak elkarri itsatsitak daude, LEGO-zko piezak bezala eta gure larruazalean aurki daitezke.

Eskutoideak, organoek forma konplexuak izatea lortu ahal dute, baina, aldi berean egonkorrak dira.

Hasiera batean, pentsatzen zuten, Luis Eskudero matematikariagaitik horrela deitu zituztela, baina geroago, Eskutelo kakarraldo batek duen formarengaitik deitu dituzte eskutoideak.

Nire iritziz zientziaren aurkikuntzak interesgarriak dira eta onuragarriak direla uste dut, gure osasunari buruz gehiago jakiten dugulako eta horrela gaixotasunak sendatzen ditugulako.

Euskal Herriko Funikularrak

 Funikular baten gainean

Euskal Herrian hainbat funikular ezagutzen dira eta nagusienak Artxandakoa, Larreinetakoa, Lapurdikoa eta Igeldokoak dira. Gehiago daude baina famatuenak horiek dira.

Larreinetako funikularra 1926. urtean inauguratu zuten, irailaren 25an. Lehen merkantzietarako eta pertsonak garraiatzeko erabiltzen zen eta mineroen bizitza aldatu zuen zeren eta, funikularra eraiki baino lehen, ordu bat eta erdi iraunten zen oinez joaten eta gaur egun 10 minutu baino ez du behar bidaia egiteko.

Bidaiak  1.179 metro ditu eta zuria eta linea urdin bat du. Urte osoan zehar zabalik dago eta astean zehar, larunbatak barne 4:50tatik 23:00ra zabalik dago eta igandetan 7:10tik 23:00ra.

Behin, Artxandako funikularran igo nintzen eta nerbioak sartu zitzaizkidan baina, dibertigarria izan zen.

ABENDUAK 3, EUSKARAREN EGUNA

 

bideoa gelan                                                                         bideoa kanpoan

1.  

Euskaraz hitz eginez

pixka bat gehiago

gure herrian ere

EUSKARALDIAN GAUDE TA

AI! dena politago

      2.

             Gure Euskal Herrian

             hitz egin behar da

             bestela galduko da

             EUSKARALDIAN GAUDE TA

             AI! saiatuko gara

     3.

             Euskal Herrian inoiz

             ez egin erderaz

             euskaldunak bagara

             EUSKARALDIAN GAUDE TA

             AI! guztiok euskaraz

  

  4.

             Gure lanetan eta

             euskaraz kalean

             berba egiten beti

             EUSKARALDIAN GAUEDE TA

             AI! guztion artean

  

   5.

             Gure herriko hizkuntza

             mundura zabalduz

             zabalagoak gara

             EUSKARALDIAN GAUDE TA

             AI! euskara mintzatuz

  6. 

             Usansolon erdera

             asko entzuten da

             konpondu behar dugu

             EUSKARALDIAN GAUDE TA

             AI! euskaraz egin da

ESKUTOIDEAK

 Eskutoideak, zelula epitelialak deskribatzen dituen forma geometriko  bat da. 

Hiru dimentsiotakoak dira eta 'Lego'ko figurak izango balira bezala daude bata bestearekin lotuta. Aztertzeko bi dimentsiotakoak baino zailagoak dira.

Eskutoideak animalien eta gizakien enbrioi prozezuan, gibelean eta pankreazean aurkitu daitezke. 

2018ko udan Andaliziako, Granadako unibertsitateko matematikari batzuek aurkitu zuten. 

Aurkikuntza hau ingenieritzan aplikatu daiteke. Zelulen osasuna neurtzeko ere erabil daiteke.

Eskutoide izena Luis Escudero zientzialariagatik jarri zioten. Hala ere, ingelesek esan zuten kakalardoengatik jarri ziotela izen hori eta latinetik zetorrela argudiatu zuten.

Zientzia aurkikutzak izugarriak dira. Nire ustez onuragarriak dira, asko ikasten dugulako.

ESKUTOIDEA

Eskutoidea forma geometriko bat da ehunak edo zelulak

errepresentatzeko, eta 'Lego'ko figurak izango balira bezala

daude bata bestearekin lotuta.Geure gorputzeko zeluletan

aurki ditzakegu.

2018ko irailaren hamaikan aurkitu egin zen, Andaluziako

unibertsitateko talde bat deskubritu egin zuten. Eskutoideak

forma irregularra daukate.

Aurkikuntza hau egun ingeniaritzarako eta gure gorputzaren

  patroi bezala, osasuntsu dagoen ala ez jakiteko erabili

dezakegu.

Izenaren jatorria, Andaluziako Eskutoidea asmatutako

taldearen matematiko batek Eskudero duelako izena jarri

diote forma geometriko honi.

Honelako aurkikuntzak oso garrantzitsuak dira gure

gorputzaren ezaugarriak ezagutzeko eta honela kalteak

dauenean arinago konpontzeko.

Bodyboarding

 Bodyboarding

Ez da kirol ezaguna,  baina Bodybordinga asko gustatu ahal zaizu.

Bodyboarding edo Paipo izeneko kirola olatu baten gaineana ipintzean datza. Hiru modalitate daude: Prone, Dropknee eta Stand up daude. Prone modalitatean gorputza tablaren gainean doa. Dropknee modalitatean belaun bat tablaren gainea eta beste hanka luzatuta doa. Stand up modalitatean tablaren gainean zutik jartzean datza.

 Kirol hau olatuak dauden lekuan egiten da.Tabla bat eta kamista bat erabili behar dira kirol honetan.Bodyboard nire uretako kirol dibertigarriena da. Animo, asko praktikatzen baduzu oso ondo egingo duzu.